Με αφορμή πρόσφατα δημοσιεύματα και δημόσιες τοποθετήσεις, σύμφωνα με τα οποία παρουσιάζεται ως «εφικτή» ή περίπου αυτονόητη η τροποποίηση της προδιαγραφής του Χαλλουμιού ΠΟΠ ως προς την ποσόστωση του αιγοπρόβειου γάλακτος, η Ένωση Ομάδων Παραγωγών Αιγοπροβατοτρόφων, ως ο επίσημος εκπρόσωπος των αιγοπροβατοτρόφων της Κύπρου, κρίνει αναγκαίο να τοποθετηθεί δημόσια.
Στόχος μας προσθέτουν σε σχετική ανακοίνωση είναι να διασαφηνίσουμε με καθαρότητα όσα κάποιοι επιχειρούν να παρουσιάσουν ως τεχνική λεπτομέρεια, ενώ στην πραγματικότητα αφορούν την ίδια την ταυτότητα, την αυθεντικότητα και το μέλλον του Χαλλουμιού ΠΟΠ.
Πρώτα απ’ όλα, πρέπει να υπενθυμίσουμε για ακόμη μία φορά σημειώνουν ότι το Χαλλούμι δεν είναι ένα κοινό, γενόσημο ή βιομηχανικά προσαρμόσιμο προϊόν. Είναι προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης.
Αυτό σημαίνει προσθέτουν ,ότι δεν μπορεί να παράγεται με οποιαδήποτε σύνθεση, με οποιεσδήποτε αναλογίες γάλακτος ή με συνταγές που μεταβάλλονται κάθε φορά ανάλογα με τις ανάγκες της μαζικής παραγωγής και των εξαγωγών.
Το Χαλλούμι ΠΟΠ δεν κατοχυρώθηκε για να εξυπηρετεί την ανεξέλεγκτη αύξηση της παραγωγής, ούτε για να προσαρμόζεται στις απαιτήσεις όσων επένδυσαν σε ένα παραγωγικό μοντέλο στηριγμένο κυρίως στο αγελαδινό γάλα.
Κατοχυρώθηκε , όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση, για να προστατεύσει ένα αυθεντικό κυπριακό προϊόν, με συγκεκριμένη ιστορία, σύνθεση, μέθοδο παραγωγής και δεσμό με τον τόπο του.
Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό πλαίσιο για τις γεωγραφικές ενδείξεις και τα προϊόντα ποιότητας, τα ΠΟΠ προϊόντα εξυπηρετούν συγκεκριμένους σκοπούς όπως ,την προστασία του ονόματος από απομιμήσεις και παραπλανητική χρήση, την αξιόπιστη ενημέρωση του καταναλωτή, την ενίσχυση και βιωσιμότητα του πρωτογενούς τομέα και των τοπικών οικονομιών, τη διατήρηση της γαστρονομικής και πολιτιστικής κληρονομιάς και τη διασφάλιση θεμιτού ανταγωνισμού μεταξύ όσων τηρούν τις ίδιες εγκεκριμένες προδιαγραφές.
Η ευρωπαϊκή νομολογία, όπως και στην υπόθεση της Φέτας ΠΟΠ, έχει επανειλημμένα ξεκαθαρίσει ότι η παράδοση και η αυθεντικότητα ενός προϊόντος υπερέχουν των βιομηχανικών σκοπιμοτήτων, κρίνοντας ότι η σύσταση του γάλακτος προσδιορίζει την ίδια την ταυτότητα του προϊόντος.
Αυτό ακριβώς ισχύει και για το Χαλλούμι ΠΟΠ. Η ποσόστωση του αιγοπρόβειου γάλακτος δεν είναι μια απλή αριθμητική ρύθμιση. Είναι ουσιώδες στοιχείο της προδιαγραφής.
Είναι μέρος της ταυτότητας του προϊόντος. Είναι ο σύνδεσμος του Χαλλουμιού με την κυπριακή παράδοση, την αιγοπροβατοτροφία, την τοπική παραγωγή και τον λόγο για τον οποίο το προϊόν προστατεύεται ως ΠΟΠ.
Ναι, έγιναν κατά καιρούς ομόφωνες τροποποιήσεις στον φάκελο του Χαλλουμιού ΠΟΠ. Όμως οι τροποποιήσεις αυτές δεν μπορούν να εξισώνονται με την πιο σημαντική προδιαγραφή του προϊόντος, σημειώνουν.
Άλλο οι δευτερεύουσες ή τεχνικές αλλαγές και άλλο η αλλαγή μίας μείζονος σημασίας προδιαγραφής που επηρεάζει το ενιαίο έγγραφο, τη σύνθεση, τον χαρακτήρα, την ποιότητα και τον δεσμό του προϊόντος με τη γεωγραφική περιοχή.
Συνεπώς, η ποσόστωση του αιγοπρόβειου γάλακτος δεν μπορεί να τροποποιηθεί απλώς επειδή οι βιομηχανίες ή το κράτος δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν επαρκείς ποσότητες αιγοπρόβειου γάλακτος για να καλύψουν ένα μοντέλο ανεξέλεγκτων εξαγωγών.
Η δυσκολία συμμόρφωσης δεν μπορεί να αποτελεί λόγο αλλοίωσης της προδιαγραφής. Αντίθετα, αποτελεί απόδειξη ότι κάποιοι είχαν στη διάθεσή τους αρκετά χρόνια για να προσαρμοστούν, αλλά επέλεξαν να επενδύσουν σε διαφορετική κατεύθυνση.
Υπενθυμίζουνε επίσης ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση παραχώρησε μεγάλη μεταβατική περίοδο, 15 χρόνια στο σύνολό της, ακριβώς για να δοθεί χρόνος στις επιχειρήσεις και στην παραγωγική αλυσίδα να ευθυγραμμιστούν με τις απαιτήσεις της προδιαγραφής.
Επεξηγούν ακόμη πως δεν μιλάμε για αιφνιδιαστική υποχρέωση. Μιλάμε για ένα πλαίσιο γνωστό εδώ και χρόνια, με συγκεκριμένο τελικό στόχο: την πλήρη συμμόρφωση με την προδιαγραφή και την ποσοτική υπεροχή του αιγοπρόβειου γάλακτος έναντι του αγελαδινού, δηλαδή το 51%.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 21ης Φεβρουαρίου 2024, στην υπόθεση προσφυγής του Συνδέσμου Τυροκόμων και άλλων συμφερόντων (Papouis Dairies κ.λπ.) κατά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για ακύρωση του Εκτελεστικού Κανονισμού με τον οποίο κατοχυρώθηκε το «Χαλλούμι» / «Halloumi» / «Hellim» ως ΠΟΠ.
Η προσφυγή απορρίφθηκε. Το Δικαστήριο διατήρησε σε ισχύ την καταχώριση και επιβεβαίωσε, στην ουσία, ότι το αγελαδινό γάλα θεωρείται καθαρά προαιρετικό συστατικό και δυνητικό συμπλήρωμα του πρόβειου ή αιγινού γάλακτος, ενώ το αιγοπρόβειο γάλα είναι το κύριο συστατικό και εκείνο που πρέπει να υπερτερεί ποσοτικά.
Τι ακριβώς δεν καταλαβαίνουν λοιπόν όσοι συνεχίζουν να παρουσιάζουν το 51% ως πρόβλημα και όχι ως υποχρέωση συμμόρφωσης;
Ακόμη πιο προβληματική είναι η αναφορά σε «μεικτό χαλλούμι ΠΟΠ», σαν να υπάρχουν διαφορετικά είδη Χαλλουμιού ΠΟΠ με διαφορετικές νομικές ταυτότητες. Αυτή η προσέγγιση είναι παραπλανητική. Ένα είναι το Χαλλούμι ΠΟΠ: εκείνο που πληροί τις προδιαγραφές του ευρωπαϊκού κανονισμού. Δεν μπορεί κάθε φορά να δημιουργούνται τεχνητές κατηγορίες, επειδή αυτές εξυπηρετούν τον καθορισμό χαμηλότερων ποσοστώσεων ή άλλες σκοπιμότητες.
Η ίδια η Νομική Υπηρεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας, σε γνωμάτευση της 27ης Μαΐου 2022, είχε ξεκαθαρίσει ότι το προϊόν με την ονομασία «χαλλούμι» είναι ένα: αυτό που πληροί τις προδιαγραφές του ευρωπαϊκού κανονισμού που το κατοχύρωσε ως προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης. Δεν μπορεί, επομένως, να γίνεται λόγος για δύο ή τρία «χαλλούμια», ανάλογα με το τι βολεύει κάθε φορά τη βιομηχανία.
Ακούνε επίσης ξανά το επιχείρημα σημειώνουν ότι η «τυφλή» εφαρμογή του κανονισμού θα θέσει σε κίνδυνο τις εξαγωγές, τις θέσεις εργασίας και την οικονομία.
Όμως οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί δεν εφαρμόζονται κατά το δοκούν. Δεν μπορεί να επικαλούμαστε την ανάγκη αυστηρής εφαρμογής τους όταν αυτό εξυπηρετεί ορισμένα συμφέροντα και να ζητούνε χαλάρωση ή τροποποίηση όταν η συμμόρφωση απαιτεί πραγματική προσαρμογή.
Το είδαμε και στην περίπτωση του αφθώδους πυρετού, όπου εφαρμόστηκε αυστηρά το ευρωπαϊκό πλαίσιο, με οδυνηρές συνέπειες για χιλιάδες ζώα και για πολλούς παραγωγούς. Εκεί κανείς δεν μίλησε για «τυφλή» εφαρμογή όταν οι κτηνοτρόφοι πλήρωναν το κόστος. Γιατί, λοιπόν, όταν η υποχρέωση αφορά την προστασία της αυθεντικότητας του Χαλλουμιού ΠΟΠ, η συμμόρφωση παρουσιάζεται ως απειλή;
Όσον αφορά το λογισμικό καταμέτρησης και τις ποσοστώσεις που απορρέουν από αυτό, δημιουργούνται εύλογα ερωτήματα. Το 2025, ενώ η ποσόστωση μειώθηκε στο 15% και 20%, οι εξαγωγές αυξήθηκαν αξιοσημείωτα, κατά 8-10%. Πού βρέθηκε το απαιτούμενο γάλα; Γιατί κρίθηκε αναγκαία η μείωση της ποσόστωσης; Ποιους εξυπηρέτησε αυτή η απόφαση; Και πώς είναι δυνατόν για το 2026, κατά την πιο παραγωγική περίοδο του αιγοπρόβειου γάλακτος, να καθορίζεται η ποσόστωση στο 15%; Αυτή η αδικαιολόγητη μείωση της ποσόστωσης δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως απλή τεχνική ανάγκη.
Αποτελεί απόφαση με σαφές πολιτικό αποτύπωμα, η οποία δημιουργεί την εύλογη εντύπωση ότι εξυπηρετεί περισσότερο τις ανάγκες της βιομηχανίας παρά την προστασία του χαλλουμιού ΠΟΠ.
Μας λένε ότι η μείωση στηρίχθηκε στις επιπτώσεις του αφθώδους πυρετού. Όμως την ίδια ώρα τίθενται σοβαρά ζητήματα για τον τρόπο αξιολόγησης των δεδομένων, τη λειτουργία της αγοράς και τον τρόπο με τον οποίο καθορίζονται οι πραγματικές ανάγκες.
Η μείωση της ποσόστωσης στηρίχθηκε στο επιχείρημα ότι, λόγω του αφθώδους πυρετού, θανατώθηκε περίπου το 9% των αιγοπροβάτων και ότι το λογισμικό κατέγραψε μείωση 24% στην παραγωγή αιγοπρόβειου γάλακτος.
Την ίδια ώρα, όμως, ενώ θανατώθηκε περίπου το 3% των αγελάδων, καταγράφηκε αύξηση 6% στην παραγωγή αγελαδινού γάλακτος. Το ερώτημα, λοιπόν, είναι εύλογο αναφέρουν , πώς εξηγούνται αυτές οι αποκλίσεις και με ποια κριτήρια αξιοποιούνται τα δεδομένα του λογισμικού για τον καθορισμό της ποσόστωσης μέχρι τη λήξη της μεταβατικής περιόδου; Το αφήνουμε στην κρίση και στην κοινή λογική κάθε πολίτη.
Όταν το αγελαδινό γάλα διατηρείται σε υψηλές τιμές, ενώ η αιγοπροβατοτροφία παραμένει οριακά βιώσιμη, οφείλουμε να διερωτηθούμε αν οι παρεμβάσεις αυτές βοηθούν πραγματικά την αγορά να λειτουργήσει υγιώς ή αν, αντίθετα, συντηρούν ένα στρεβλό μοντέλο εις βάρος των αιγοπροβατοτρόφων και του ίδιου του Χαλλουμιού ΠΟΠ. Η πρόσφατη επικύρωση του προστίμου των €2,1 εκατ. στον Παγκύπριο Οργανισμό Αγελαδοτρόφων (ΠΟΑ), για παραβάσεις του Νόμου περί Προστασίας του Ανταγωνισμού, καταδεικνύει πού πραγματικά εντοπίζονται οι στρεβλώσεις της αγοράς.
Οι πραγματικοί κίνδυνοι για το Χαλλούμι και, ευρύτερα, για την οικονομία δεν προέρχονται από τις παραδοσιακές προδιαγραφές του προϊόντος, αλλά από μονοπωλιακές πρακτικές και από την αθέμιτη επιβολή τιμών από δεσπόζουσα θέση στον τομέα του αγελαδινού γάλακτος.
Όταν η βιομηχανία προειδοποιεί για απώλεια θέσεων εργασίας, αποσιωπά σκόπιμα το τεράστιο κοινωνικό και οικονομικό κόστος που θα προκληθεί στον πρωτογενή τομέα.
Η κατάρρευση της αιγοπροβατοτροφίας θα σήμαινε τον αφανισμό εκατοντάδων μικρομεσαίων επιχειρήσεων, οικογενειακών φαρμών, παραγωγών ζωοτροφών και ολόκληρων αγροτικών κοινοτήτων.
Οι άνθρωποι αυτοί αποτελούν την πραγματική ραχοκοκαλιά της κυπριακής υπαίθρου και η επιβίωσή τους είναι ζωτικής σημασίας για την εθνική οικονομία, την κοινωνική συνοχή και τη διατήρηση της παραγωγικής βάσης της υπαίθρου.
Αντί να προωθείται η πλήρης συμμόρφωση με το 51% μέχρι τον Ιούλιο του 2029, κάποιοι καλλιεργούν από τώρα το έδαφος για να παρουσιαστεί η αλλαγή της προδιαγραφής ως μονόδρομος. Αυτό είναι το επικίνδυνο.
Διότι, αν περάσει η λογική ότι κάθε δυσκολία παραγωγής οδηγεί σε αλλαγή της προδιαγραφής, τότε ακυρώνεται στην πράξη η έννοια του ΠΟΠ. Το προϊόν παύει να προστατεύεται από τις προδιαγραφές του και αρχίζει να προσαρμόζεται στις απαιτήσεις της βιομηχανικής παραγωγής.
Το πραγματικό εθνικό συμφέρον δεν είναι να παράγουμε οποιοδήποτε λευκό τυρί σχάρας και να το ονομάζουμε χαλλούμι.
Το πραγματικό εθνικό συμφέρον είναι να προστατεύσουμε το Χαλλούμι ΠΟΠ ως μοναδικό, παραδοσιακό και ποιοτικό προϊόν της Κύπρου.
Η προστασία αυτή είναι που του δίνει εμπορική αξία, που το διαφοροποιεί από τα υποκατάστατα τύπου grill cheese στις διεθνείς αγορές και που διασφαλίζει την αξιοπιστία της χώρας μας.
Συμπερασματικά, η τροποποίηση της ποσόστωσης του αιγοπρόβειου γάλακτος δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως απλή, εύκολη ή αυτονόητη διαδικασία. Μια τέτοια αλλαγή θα άγγιζε την καρδία της προδιαγραφής του Χαλλουμιού ΠΟΠ, θα επηρέαζε τον δεσμό του προϊόντος με την κυπριακή παράδοση και θα δημιουργούσε σοβαρό κίνδυνο αλλοίωσης της ταυτότητας και της ποιότητάς του.
Η Ένωση Ομάδων Παραγωγών Αιγοπροβατοτρόφων, ως θεματοφύλακας του Χαλλουμιού ΠΟΠ και ως ο επίσημος και νόμιμος εκπρόσωπος των αιγοπροβατοτρόφων της Κύπρου, δηλώνει ξεκάθαρα ότι ήταν, είναι και θα παραμείνει αντίθετη σε οποιαδήποτε προσπάθεια αλλαγής της ποσόστωσης του 51% αιγοπρόβειου γάλακτος στην παρασκευή του Χαλλουμιού ΠΟΠ.
Καλούν όλους τους εμπλεκόμενους φορείς να σταματήσουν να αναζητούν τρόπους παράκαμψης της προδιαγραφής και να εργαστούν ουσιαστικά για την πλήρη εφαρμογή της.
Αυτό σημαίνει πραγματική στήριξη της αιγοπροβατοτροφίας, ενίσχυση της παραγωγής αιγοπρόβειου γάλακτος, υγιή λειτουργία της αγοράς και σεβασμό στο προϊόν που η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνώρισε και προστάτευσε ως αυθεντικό προϊόν της Κύπρου.
Το Χαλλούμι ΠΟΠ δεν χρειάζεται αποδυνάμωση των προδιαγραφών του. Χρειάζεται σεβασμό, συνέπεια και εφαρμογή όσων όλοι γνώριζαν εδώ και χρόνια καταλήγει στην ανακοίνωση τους η Ένωση Ομάδων Παραγωγών Αιγοπροβατοτρόφων
