Η Εγκλείστρα του Αγίου Νεοφύτου στην Τάλα Πάφου βρέθηκε χθες στο επίκεντρο μιας πρωτοποριακής δράσης που έφερε σε άμεση επαφή την πολιτιστική κληρονομιά με τις πλέον σύγχρονες ψηφιακές τεχνολογίες. Η Έδρα UNESCO για την Ψηφιακή Πολιτιστική Κληρονομιά και το Εργαστήριο Ψηφιακής Κληρονομιάς του Ερευνητικού Κέντρου «Μνημοσύνη» του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου πραγματοποίησαν δημόσια επίδειξη του ευρωπαϊκού έργου EUrekaED–XR, αφιερωμένη αποκλειστικά στο σημαντικό βυζαντινό μνημείο.
Η χθεσινή παρουσίαση, σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση, πραγματοποιήθηκε αμέσως μετά τη Θεία Λειτουργία, στον ίδιο τον χώρο της Εγκλείστρας, παρουσία της Υφυπουργού Πολιτισμού Βασιλική Κασσιανίδου, δίνοντας την ευκαιρία στους παρευρισκόμενους να γνωρίσουν μέσα από μια βιωματική και διαδραστική εμπειρία τις δυνατότητες που προσφέρει η τεχνολογία στη διατήρηση και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η παρουσίαση αξιοποίησε υψηλής ποιότητας τρισδιάστατη ψηφιοποίηση, προηγμένες εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης, καθώς και τεχνολογίες εικονικής και επαυξημένης πραγματικότητας, μετατρέποντας το μνημείο σε μια ζωντανή ψηφιακή εμπειρία. Μέσα από αυτή τη διαδικασία αναδείχθηκε ο τρόπος με τον οποίο οι σύγχρονες τεχνολογίες μπορούν να συμβάλουν όχι μόνο στη διατήρηση των μνημείων αλλά και στη δημιουργία νέων μορφών πρόσβασης και κατανόησης της πολιτιστικής μνήμης.
Η Εγκλείστρα του Αγίου Νεοφύτου αποτελεί μία από τις τρεις βασικές μελέτες περίπτωσης του έργου EUrekaED–XR. Τα άλλα δύο μνημεία που έχουν επιλεγεί είναι ο αρχαιολογικός χώρος Bibracte στη Γαλλία και τα Τείχη της Girona στην Ισπανία, τα οποία θα παρουσιαστούν κατά την πρώτη ημέρα του συνεδρίου.
Η εκδήλωση εντάσσεται στις δράσεις της Διάσκεψης Κορυφής για την Πολιτιστική Κληρονομιά 2026, η οποία θα πραγματοποιηθεί στη Λεμεσό από τις 26 έως τις 29 Μαΐου και τελεί υπό την αιγίδα της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Εγκλείστρα του Αγίου Νεοφύτου θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα μνημεία του βυζαντινού κόσμου. Η σπηλιά επιλέχθηκε και λαξεύτηκε από τον ίδιο τον Άγιος Νεόφυτος το 1156, αποτελώντας χώρο άσκησης, μελέτης και πνευματικής ζωής. Με την ίδρυση της μονής εξελίχθηκε στον πυρήνα της μοναστηριακής κοινότητας, ενώ μετά τον θάνατό του, καθώς ο Άγιος τάφηκε στον ίδιο χώρο, μετατράπηκε σε ταφικό μνημείο και μέχρι σήμερα αποτελεί σημαντικό προσκυνηματικό προορισμό.
Ξεχωριστή είναι και η καλλιτεχνική αξία του μνημείου, καθώς το εικονογραφικό του πρόγραμμα σχεδιάστηκε από τον ίδιο τον Άγιο και υλοποιήθηκε από καλλιτέχνες με βαθιά γνώση της βυζαντινής ζωγραφικής παράδοσης της πρωτεύουσας της αυτοκρατορίας. Για τον λόγο αυτό η Εγκλείστρα θεωρείται εξαιρετικό δείγμα της Κομνήνειας τέχνης και μνημείο ιδιαίτερης παγκόσμιας πολιτιστικής σημασίας.