Οι εισηγήσεις του Συμβουλίου Παρακολούθησης του Κυβερνητικού Έργου του Δημοκρατικού Συναγερμού υιοθετούνται και συνιστούν τον πυρήνα των πολιτικών μας προτάσεων για τη διαφάνεια και την αποτελεσματική αντιμετώπιση της διαφθοράς. Πρόκειται για μια συνεκτική, θεσμικά θωρακισμένη και προληπτικού χαρακτήρα προσέγγιση, με σαφή προσανατολισμό στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών, στην ενίσχυση της λογοδοσίας και στη μακροπρόθεσμη θωράκιση του κράτους απέναντι σε φαινόμενα κακοδιοίκησης και διαφθοράς.
Η διαφθορά δεν αντιμετωπίζεται αποσπασματικά ούτε με επικοινωνιακές παρεμβάσεις ή ευκαιριακές ποινικές αυστηροποιήσεις. Αντιμετωπίζεται μέσα από τον ουσιαστικό ανασχεδιασμό των κρατικών διαδικασιών, την ενίσχυση της πρόληψης, τη διαφάνεια σε πραγματικό χρόνο και την αποτελεσματική, ανεξάρτητη θεσμική εποπτεία. Στο πλαίσιο αυτό, κεντρικό στοιχείο της πολιτικής μας αποτελεί ο ριζικός επανασχεδιασμός των διαδικασιών του κράτους, με ιδιαίτερη έμφαση στις δημόσιες συμβάσεις, όπου διαχρονικά καταγράφονται οι υψηλότεροι κίνδυνοι διαφθοράς.
Ο επανασχεδιασμός του συστήματος δημοσίων συμβάσεων βασίζεται στον σαφή διαχωρισμό της διαχείρισης από την εποπτεία, στην αναβάθμιση της Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων σε ανεξάρτητη αρχή παρακολούθησης των έργων από την αρχή μέχρι το τέλος και στη δημιουργία ανεξάρτητης εποπτικής αρχής. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι καμία σύμβαση δεν θα συνάπτεται χωρίς πλήρη διαφάνεια και ότι κανένα δημόσιο έργο δεν θα υλοποιείται χωρίς ουσιαστική λογοδοσία. Παράλληλα, να θεσπιστούν σαφείς και διαφοροποιημένες διαδικασίες ανά κατηγορία έργου διαβαθμισμένα σε στρατηγικά, μεγάλα και ταχείας εκτέλεσης, περιορίζοντας τις εξαιρέσεις και τις λεγόμενες «γκρίζες ζώνες» που ευνοούν την κατάχρηση, ενώ ειδικές διαδικασίες, όπως οι G2G, να εκτελούνται μόνο υπό αυξημένη εποπτεία και έλεγχο.
Η ενίσχυση της ακεραιότητας στις δημόσιες συμβάσεις συμπληρώνεται με την καθολική εφαρμογή Συμφώνων Ακεραιότητας, τα οποία δεσμεύουν τόσο τους δημόσιους φορείς όσο και τους οικονομικούς φορείς, υπό συνεχή έλεγχο ανεξάρτητων αρχών και με μηδενική ανοχή σε παραβιάσεις. Ταυτόχρονα, προτείνεται η εισαγωγή συστήματος αξιολόγησης της συμπεριφοράς των οικονομικών φορέων, που επιτρέπει την πρόληψη κινδύνων μέσα από τη διάκριση μεταξύ αξιόπιστων και προβληματικών πρακτικών, με αναλογικές και κλιμακωτές κυρώσεις, ώστε να αποφεύγεται η λογική των ακραίων και αναποτελεσματικών λύσεων.
Η διαφάνεια καθίσταται υποχρεωτική και όχι προαιρετική, μέσα από την καθιέρωση ενιαίων ψηφιακών εργαλείων δημοσιοποίησης όλων των συμβάσεων, αποφάσεων και πληρωμών του Δημοσίου σε πραγματικό χρόνο, με τη δημοσιοποίηση τους σε μια ενιαία πλατφόρμα τύπου “Διαύγεια” που θα παρέχει ελεύθερη και δημόσια πρόσβαση σε πραγματικό χρόνο. Με στόχο καμία εκταμίευση δημόσιου χρήματος να μην πραγματοποιείται χωρίς προηγούμενη δημοσίευση, κατοχυρώνεται στην πράξη η αρχή ότι κάθε ευρώ που δαπανάται από το κράτος πρέπει να είναι ορατό και ελέγξιμο. Παράλληλα, όλα τα κρατικά τμήματα να υποχρεούνται να δημοσιεύουν ετήσια πλάνα δράσης και εκθέσεις απόδοσης, επιτρέποντας τη σύγκριση μεταξύ δεσμεύσεων και πραγματικών αποτελεσμάτων και ενισχύοντας τη θεσμική και κοινωνική λογοδοσία.
Η αξιοποίηση των ανοικτών δεδομένων πρέπει να ενισχυθεί ουσιαστικά, τόσο για σκοπούς δημόσιου ελέγχου όσο και για τη στήριξη της ανεξάρτητης ερευνητικής δημοσιογραφίας, αναγνωρίζοντας ότι η διαφάνεια αποκτά πραγματικό περιεχόμενο μόνο όταν συνοδεύεται από ενεργό κοινωνικό έλεγχο. Την ίδια στιγμή, η πρόληψη της διαφθοράς πρέπει να αντιμετωπιστεί και ως ζήτημα παιδείας και κουλτούρας, με συστηματική εκπαίδευση των δημοσίων λειτουργών, ενιαίο και δεσμευτικό Κώδικα Ηθικής και ενσωμάτωση της έννοιας της ακεραιότητας στην εκπαιδευτική διαδικασία από τα πρώτα στάδια.
Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στη σαφή ρύθμιση των συγκρούσεων συμφερόντων, με υποχρεωτικές δηλώσεις συμφερόντων και μη σύγκρουσης για πολιτειακούς και τοπικούς αξιωματούχους, καθώς και με ελέγχους που δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από καταγγελίες, αλλά βασίζονται και σε τυχαία δειγματοληψία. Αντίστοιχα, το πλαίσιο του Πόθεν Έσχες να ενισχυθεί ποιοτικά και ποσοτικά και να επεκταθεί σε κρίσιμες κατηγορίες δημοσίων λειτουργών συνδεδεμένο με ουσιαστική διασταύρωση στοιχείων με φορολογικά και κρατικά μητρώα, ώστε να υπερβεί τον χαρακτήρα της τυπικής συμμόρφωσης και να καταστεί πραγματικό εργαλείο ελέγχου.
Στο πεδίο της πολιτικής χρηματοδότησης προωθείται ένα μοντέλο που μειώνει τις εξαρτήσεις από μεγάλους χρηματοδότες και ενισχύει τη συμμετοχή των πολιτών, με πλήρη διαφάνεια σε πραγματικό χρόνο στα οικονομικά των κομμάτων. Παράλληλα, η τεχνολογία αξιοποιείται ως ουσιαστική ασπίδα κατά της διαφθοράς, μέσα από την ψηφιοποίηση διαδικασιών χωρίς «παραθυράκια», τη λειτουργία ανώνυμων και ασφαλών ψηφιακών πλατφορμών καταγγελιών, καθώς και την εφαρμογή σύγχρονων τεχνολογιών, όπως το blockchain και η τεχνητή νοημοσύνη, για την πρόληψη και την έγκαιρη ανίχνευση κινδύνων.
Η καλλιέργεια κουλτούρας ακεραιότητας συμπληρώνεται με θετικά κίνητρα, επιβραβεύοντας την εντιμότητα και προστατεύοντας ουσιαστικά όσους επιλέγουν να καταγγείλουν φαινόμενα διαφθοράς, ενώ ενισχύεται και η διεθνής αξιοπιστία της χώρας μέσα από την έγκαιρη και πλήρη εφαρμογή των εισηγήσεων διεθνών οργανισμών, με σαφές και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα. Η ποινική διάσταση της διαφθοράς αντιμετωπίζεται με στοχευμένη αυστηροποίηση των ποινών και με μέτρα που ενισχύουν την αποτροπή και τη λογοδοσία, χωρίς λαϊκιστικές υπερβολές αλλά με θεσμική σοβαρότητα.
Το σύνολο των προτάσεων συγκροτεί μια συνεκτική στρατηγική που μετατοπίζει το βάρος από τη διαχείριση των συνεπειών στην πρόληψη των αιτίων της διαφθοράς, επαναφέροντας τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την ακεραιότητα στον πυρήνα της λειτουργίας του κράτους.
