Πώς οι τοπικές αρχές και οι πολίτες μπορούν να γίνουν πρωταγωνιστές της πράσινης μετάβασης μέσα από πρακτικά εργαλεία και συλλογικά ενεργειακά σχήματα
Κλιματική Ουδετερότητα
Η μετάβαση προς την κλιματική ουδετερότητα αποτελεί σήμερα μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τις σύγχρονες κοινωνίες. Κλιματική ουδετερότητα σημαίνει την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που παράγονται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες και της δυνατότητας του περιβάλλοντος να τις απορροφά. Με απλά λόγια, σημαίνει τη σταδιακή μείωση των εκπομπών, ώστε η συνολική επίδραση στο κλίμα να είναι μηδενική.
Η επίτευξη αυτού του στόχου δεν αφορά μόνο τα κράτη ή τις διεθνείςπολιτικές για την ενέργεια και το κλίμα. Αφορά εξίσου τις περιφέρειες, τις πόλεις, τις κοινότητες και τις τοπικές κοινωνίες, οι οποίες καλούνται να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στη μείωση των εκπομπών, στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και στην προώθηση βιώσιμων μορφών ενέργειας και μετακίνησης.
Στο πλαίσιο αυτό, το Γραφείο της Επιτρόπου Περιβάλλοντος και Ευημερίας των Ζώων εργάζεται για την ανάπτυξη πρακτικών εργαλείων που μπορούν να υποστηρίξουν τις τοπικές Αρχές στην πορεία τους προς την κλιματική ουδετερότητα.
Σε συνεργασία με τον Κυπριακό Οργανισμό Τυποποίησης,προωθούμετην ετοιμασία ενός Εθνικού Τυποποιητικού Οδηγού Κλιματικής Ουδετερότητας για Πόλεις, Κοινότητες και Συμπλέγματα. Κατόπιν συστηματικών ενεργειών μας κατά το 2024 και υποβολής σχετικού αιτήματος, το Διοικητικό Συμβούλιο του Κυπριακού Οργανισμού Τυποποίησης ενέκρινε τη σύσταση της Εθνικής Επιτροπής Τυποποίησης CYS/TC 29 «ClimateNeutralCommunities».
Η Επιτροπή ξεκίνησε τις εργασίες της τον Ιανουάριο του 2025 και κατά τη διάρκεια του έτους προχώρησε στον καθορισμό του σκοπού και του περιεχομένου του παραδοτέου. Στο πλαίσιο αυτό αποφασίστηκε η εκπόνηση της Εθνικής Προδιαγραφής «CYS 575–NationalSpecification: Specifications, GuidelinesandRecommendationstowardsClimateNeutralCommunities», ενώ από τον Δεκέμβριο του 2025 έχουν ενεργοποιηθεί οι εργασίες συγγραφής της.
Η τυποποίηση αυτή αποσκοπεί σε μιαολοκληρωμένη και δομημένη προσέγγιση, προσαρμοσμένη στις τοπικές ανάγκες. Μέσα από πρακτικά εργαλεία, κατευθυντήριες γραμμές και βέλτιστες πρακτικές, ο Οδηγός θα βοηθήσει τις κοινότητες να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν παρεμβάσεις που οδηγούν στη σταδιακή εξισορρόπηση των εκπομπών και των αφαιρέσεων αερίων του θερμοκηπίου, με στόχο την επίτευξη καθαρών μηδενικών εκπομπών.
Η μετάβαση προς την κλιματική ουδετερότητα, ωστόσο, δεν εξαρτάται μόνο από τον σχεδιασμό πολιτικών και εργαλείων. Προϋποθέτει και την ύπαρξη ενός κατάλληλου θεσμικού πλαισίου που να επιτρέπει στις τοπικές Αρχές να συμμετέχουν ενεργά στην υλοποίηση ενεργειακών και περιβαλλοντικών πρωτοβουλιών. Για τον λόγο αυτό, το Γραφείο μου ανέδειξε την ανάγκη επικαιροποίησης των νομοθεσιών που διέπουν τους Δήμους και τις Κοινότητες, ώστε οι Αρχές Τοπικής Αυτοδιοίκησης να μπορούν να συμμετέχουν με σαφή νομική βάση σε συλλογικά ενεργειακά σχήματα.
Τροποποίηση νομοθεσίας
Στο πλαίσιο αυτό, και σε άριστη συνεργασία με την ΚοινοβουλευτικήΕπιτροπή Εσωτερικώνπροωθήθηκε η τροποποίηση του άρθρου 83 του βασικού Νόμου, ώστε τα Συμβούλια των τοπικών Αρχών να έχουν τη δυνατότητα να ιδρύουν ή να συμμετέχουν, μέσω εκπροσώπων τους, σε Ενεργειακές Κοινότητες σύμφωνα με το ρυθμιστικό πλαίσιο της ΡΑΕΚ. Οι σχετικές ρυθμίσεις ενσωματώθηκαν στον περί Δήμων (Τροποποιητικό) (Αρ. 6) Νόμο του 2025 και στον περί Κοινοτήτων (Τροποποιητικό) (Αρ. 5) Νόμο του 2025, οι οποίοι δημοσιεύθηκαν στις 17 Οκτωβρίου 2025.
Η θεσμική αυτή εξέλιξη δημιουργεί πλέον τις προϋποθέσεις ώστε οι τοπικές Αρχές να μπορούν να αξιοποιήσουν στην πράξη αυτά τα εργαλεία και να ενισχύσουν ουσιαστικά τον ρόλο τους στην ενεργειακή μετάβαση.
Ενεργειακές Κοινότητες
Οι Ενεργειακές Κοινότητες αποτελούν ένανέο, ουσιαστικά μοντέλο παραγωγής και διαχείρισης ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας για την Κύπρο.Στην υπόλοιπη Ευρώπη τέτοια σχήματα έχουν εφαρμοστεί με αρκετή επιτυχία και με πληθώρα παραδειγμάτων από την περιοχή της Σκανδιναβίας, το Βέλγιο, την Αυστρία κ.ά., πριν το τέλος του 20ού αιώνα. Μέσα από τις Ενεργειακές Κοινότητες, πολίτες, τοπικές Αρχές και μικρές επιχειρήσεις μπορούν να συνεργαστούν για την παραγωγή, κατανάλωση και διαχείριση καθαρής ενέργειας σε τοπικό επίπεδο.
Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται η εκδημοκρατικοποίηση της ενέργειας, μειώνεται το ενεργειακό κόστος, ενισχύεται η ενεργειακή αυτονομία και το μεγαλύτερο μέρος τουοφέλους από την ενέργεια που παράγεται παραμένει στην ίδια την τοπική κοινωνία. Παράλληλα, οι πολίτες αποκτούν ενεργό ρόλο, συμμετέχοντας όχι μόνο ως καταναλωτές αλλά και ως παραγωγοί ενέργειας.
Ενεργειακή Κοινότητα Τηλλυρίας
Χαρακτηριστικό παράδειγμα εφαρμογής αυτής της προσέγγισης αποτελεί η Ενεργειακή Κοινότητα Τηλλυρίας, η οποία συνιστά την πρώτη συντονισμένη προσπάθεια δημιουργίας Ενεργειακής Κοινότητας στην Κύπρο. Η πρωτοβουλία αναπτύχθηκε μέσα από τη συνεργασία του Γραφείουμου με τις κοινότητες της περιοχής, με στόχο την ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας της Τηλλυρίας και τη δημιουργία ενός μοντέλου βιώσιμης τοπικής ανάπτυξης.
Η προσπάθεια αυτή έλαβε ουσιαστική ώθηση τον Δεκέμβριο του 2024, όταν ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, κατά τις εξαγγελίες του για την περιοχή, ανέδειξε ως προτεραιότητα της διακυβέρνησηςτην πράσινη μετάβαση και την επίτευξητης κλιματικής ουδετερότητας. Στο ίδιο πλαίσιο,ανακοινώθηκε η απόφασητου Υπουργικού Συμβουλίου για την πιλοτική εφαρμογή της πρώτης Πράσινης Κοινότητας στην Κύπρο, στον Κάτω Πύργο. Όπωςανέφερε ο Πρόεδρος, η εμβληματική αυτή δράση εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό της Κυβέρνησης για μια Κλιματικά Ουδέτερη και Πράσινη Τηλλυρία, που θα έχει θετικότατες συνέπειες στην καθημερινότητα των κατοίκων της περιοχής.Σε ό,τι αφορά δετο έργο της μερικής ενεργειακής αυτονομίας της περιοχής,ως βασικός πυλώνας τουσχεδίου δράσης,αυτό προέβλεπε, σε πρώτη φάση, τη σύσταση της νομικής οντότητας της Ενεργειακής Κοινότητας,με μέλη τις τοπικές Αρχές,τους κατοίκους και τις επιχειρήσεις της περιοχής, στο πλαίσιο του νέου ρυθμιστικού πλαισίου για τις Ενεργειακές Κοινότητες, το οποίο είχεεγκριθεί πρόσφατα από τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου.
Ο στόχος ήταν η δημιουργία μιας Ενεργειακής Κοινότητας σε επίπεδο Συμπλέγματος, μέσα από την οποία τοπικές Αρχές, κάτοικοι και επιχειρήσεις θα μπορούν να συνεργαστούν για την παραγωγή και αξιοποίηση καθαρής ενέργειας. Το σχέδιο περιλάμβανε την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων σε περισσότερα από 100 υποστατικά, τη δημιουργία υποδομών επαναφόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων, την αποθήκευση ενέργειας καθώς και την εφαρμογή σχεδίων εξοικονόμησης ενέργειας, όπως η θερμομόνωση κατοικιών που συμμετέχουν στην Ενεργειακή Κοινότητα.
Έναρξη υλοποίησης του έργου – Πρώτη Φάση
Για την υλοποίηση του έργου συνάφθηκε συμφωνία συνεργασίας μεταξύ του Υπουργείου Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας και του Ενεργειακού Γραφείου Κύπρου, το οποίο ανέλαβε την παροχή τεχνικής βοήθειας προς τα Κοινοτικά Συμβούλια του Συμπλέγματος. Η προσπάθεια αυτή πλαισιώθηκε από τη στήριξη της Προεδρίας της Δημοκρατίας, ενώ το Γραφείο μου είχε ενεργό υποστηρικτικό και συμβουλευτικό ρόλο σε όλα τα στάδια υλοποίησης.
Κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη ενός μοντέλου που να είναι περιβαλλοντικά συνεπές και κοινωνικά δίκαιο. Για τον λόγο αυτό προωθήθηκε κατά προτεραιότητα η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων σε οροφές κατοικιών, επιχειρήσεων και κοινοτικών κτηρίων, αφού προηγηθεί ενεργειακή αναβάθμισή τους όπου απαιτείται.
Παράλληλα, βασική θέση του Γραφείου μουαποτέλεσε η ενεργός συμμετοχή και η εκπροσώπηση των ίδιων των κατοίκων και καταναλωτών της περιοχής στην Ενεργειακή Κοινότητα. Στην ίδια κατεύθυνση, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στη σύνδεση της παραγωγής καθαρής ενέργειας με τη βιώσιμη κινητικότητα. Υποστηρίξαμε την προώθηση της αγοράς και χρήσης ηλεκτρικών λεωφορείων, τα οποία θα μπορούν να τροφοδοτούνται από την τοπικά παραγόμενη ενέργεια της Κοινότητας, ενώ παράλληλα εξετάζονται και εναλλακτικές τεχνολογικές λύσεις για τη μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος των μεταφορών προς και από την περιοχή.
Κατά τη διάρκεια του 2025 ολοκληρώθηκαν τα βασικά προπαρασκευαστικά στάδια για τη δημιουργία της Ενεργειακής Κοινότητας Τηλλυρίας. Πραγματοποιήθηκε εκτεταμένη ενημέρωση και ενεργή εμπλοκή των τοπικών Αρχών, των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων της περιοχής, ενώ παρουσιάστηκε δημόσια η προτεινόμενη μορφή της Κοινότητας. Τον Ιούνιο του 2025 ολοκληρώθηκε το επιχειρηματικό και οικονομικό μοντέλο λειτουργίας της, με καθορισμό των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των μελών της.
Η Ιδρυτική Πράξη
Τον Σεπτέμβριο του 2025 υπογράφηκε στον Κάτω Πύργο η Ιδρυτική Πράξη της Ενεργειακής Κοινότητας Τηλλυρίας, με ιδρυτικά μέλη τα Κοινοτικά Συμβούλια Κάτω Πύργου, Πάνω Πύργου, Παχύαμμου, Μοσφιλιού και Πηγαινιών, ενώ τον Νοέμβριο του ίδιου έτους η Ενεργειακή Κοινότητα εγγράφηκε επίσημα στο μητρώο του Εφόρου Εταιρειών ως μη κερδοσκοπική εταιρεία χωρίς μετοχικό κεφάλαιο.
Η προπαρασκευαστική φάση ολοκληρώθηκε στο τέλος του 2025 με την τεχνοοικονομική ανάλυση, τη χωροθέτηση και το πλάνο υλοποίησης της Ενεργειακής Κοινότητας από το Ενεργειακό Γραφείο Κύπρου, έπειτα από περισσότερες από 100 τεχνικές επισκέψεις σε κατοικίες, επιχειρήσεις και κοινοτικά κτήρια της περιοχής και περίπου220 ενδιαφερόμενους εκ μέρους τωνκατοίκων και τωνεπιχειρήσεων της περιοχής.
Πορίσματα
Σύμφωνα με τα πορίσματα της ανάλυσης, είναι τεχνικά και οικονομικά εφικτό κατά την περίοδο 2026-2028 να υλοποιηθούν σημαντικές παρεμβάσεις που θα συμβάλουν ουσιαστικά στη μείωση του ενεργειακού κόστους της περιοχής. Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών, κυρίως σε οροφές, η θερμομόνωσηκατοικιών και η εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας.Αυτή την περίοδο δρομολογούνται και οι επόμενες φάσεις του έργου.
Καταληκτικά, η εμπειρία της Τηλλυρίας δείχνει ότι ακόμη και απομακρυσμένες περιοχές μπορούν να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στη μετάβαση προς ένα πιο βιώσιμο ενεργειακό μοντέλο, όταν η πρωτοβουλία και οι πολιτικές δεσμεύσεις πλαισιώνονται από σωστό σχεδιασμό, συνεργασία και εμπιστοσύνη μεταξύ των θεσμών και της κοινωνίας.
Ως Γραφείο Επιτρόπου Περιβάλλοντος και Ευημερίας των Ζώων, θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε με συνέπεια για την ενίσχυση των τοπικών κοινωνιών, προωθώντας πρακτικές λύσεις και πολιτικές που καθιστούν την κλιματική ουδετερότητα εφαρμόσιμη, συμμετοχική και κοινωνικά δίκαιη.